Przede wszystkim dlatego, że instrukcja w sprawie organizacji i zasad działania drużyny jest z natury ogólna. Trudno więc mieć do niej jakieś bardziej osobisty stosunek, przecież każdy zespół prędzej czy później będzie chciał o sobie powiedzieć coś więcej niż to, że "składa się ze starszych chłopców i dziewcząt" albo "chłopców i dziewcząt, którzy chcą dobrowolnie realizować swoim życiem ideę harcerskiej służby Ojczyźnie".

Po drugie, w swojej drużynie miałem zawsze największe problemy z tym, by wszelkie "drużynowe mądrości", wspólnie ustalone na zbiórce konstytucyjnej i Radzie - Kapitule, nie były uświadamiane tylko nielicznej garstce najaktywniejszych, ale były wspólną wiedzą drużyny o drużynie. Stąd brała się taka potrzeba spisania wszelkich ustaleń, a po dwu latach złożenia tego wszystkiego w coś, co nazywano Konstytucją Drużyny. Myślę więc, że jest również Konstytucja sposobem na to, by drużyna była tak naprawdę NASZA, by wszyscy w niej mieli poczucie budowania i jej doskonalenia.

DWIE DROGI DOCHODZENIA DO KONSTYTUCJI DRUŻYNY

Drużyna pracując napotyka na swej drodze najróżniejsze problemy, które musi regulować. A to nagle zabraknie jej chętnych na okresie próbnym, a później być może będzie tak popularna, że trzeba będzie regulować dopływ nowych. W innym czasie może pojawić się problem plagi spóźnień czynie realizowania zadań wyznaczonych przez Radę Drużyny. Wszystkie te jednostkowe rozwiązania w sumie będą stanowiły praktyczne, zwyczajowe prawo usankcjonowane tradycją.

Jest również droga. Też często wykorzystywana i wcale nie gorsza; wymagająca jednak pewnej dalekowzroczności i przenikliwości. Kiedy Rada, a może cała drużyna, dojdzie do wniosku, że są takie sfery spraw, które powinna uregulować mądrze na zbiórce konstytucyjnej (sprawozdawczej) i spróbuje stworzyć zbiór najważniejszych praw rządzących tą społecznością. Różnie, to oczywiście może wyglądać, różnie możemy to nazywać. Może tak: "Prawo Orlich Gniazd". "Gniazdo" - to drużyna Orłów i Orląt. "Orzeł" to ten spośród harcerzy, kto dokona orlego czynu, przemierzy szlak Orlich Gniazd, przyjmie prawa Orła. Prawa Orła: Orzeł wzbija się zawsze w górę, nie zna przeszkód w swoim locie. Orzeł dokonuje orlich czynów i wędruje po Orlich Szlakach. Orzeł nie walczy ze słabszymi, walczy dla słabszych. Orzeł był kiedyś Orlęciem. Pomaga Orlętom zostać Orłami. Orzeł buduje i chroni swoje gniazdo. Będzie do niego wracał. "Orli czyn" to czyn godny tylko tego Orła, który go dokonał. O uznaniu czynu za orli decyduje Rada Orłów. Może więc tak. Może inaczej. Najważniejsza jest jednak sama idea, pomysł spisania spraw ważnych, takich, z którymi drużyna będzie się utożsamiała.

CO POWINNO ZNALE¬Ć SIĘW KONSTYTUCJI DRUŻYNY?

Na pewno to, co jest naprawdę potrzebne drużynie do jej działania. Nie może Konstytucji zapełnić treść, która jest niepotrzebna, a jest tam jedynie dlatego, by były wszystkie rozdziały. Spróbuję na przykładzie Konstytucji, które widziałem, stworzyć taki rejestr najczęściej spotykanych informacji, wiadomości, zadań, które mogą znaleźć się w waszej Konstytucji.

1. CZYM JEST DRUŻYNA, GODŁO - HYMN - NAZWA -BOHATER

Najzabawniejsze w tym rozdziale jest to, iż mimo ustawienia go na początku prawie każdej takiej konstytucji jest on najczęściej pisany na końcu. Zapewne spowodowane to jest tym, że są to informacje nieomal oczywiste. Warto jednak po kilkuletnim ciągłym obcowaniu np. z nazwą drużyny, zapisać, co chciano w niej zawrzeć. Być może w tym rozdziale jest również miejsce na krótką historię drużyny zaczynającą się od pomysłu jej założenia. Trzeba znaleźć w tej części miejsce na krótki zapis idei pomysłu, który przyświecał w chwili decydowania o tym, kto będzie, bohaterem drużyny, być może również jego krótką biografię. Większość drużyn ma swoją pieśń, hymn, które również zostały wybrane celowo i warto zapisać nie tylko ich brzmienie, ale również argumentację, dlaczego właśnie tę pieśń uznaliście za swoją.

2. GDZIE DZIAŁA. JAKI MA CEL, IDEĘ SWEGO DZIAŁANIA

Pamiętam, jaką burzę wywołało w pewnym hufcu sformułowanie, że "drużyna stawia sobie za zadanie: służbę sobie jako jednostce organizacyjnej i indywidualnie - członkom drużyny, służbę środowisku harcerskiemu, służbę społeczeństwu". Tę szczególną bulwersację wywołała taka właśnie akurat kolejność tych "służb". Autorzy tej Konstytucji tak właśnie zapisali swoje cele - i szczerze mówiąc - zgadzam się z taką kolejnością. Oczywiście cele czy idee istnienia drużyny starszoharcerskiej mogą być również inne, bardziej związane z obszarem jakiejś służby: społecznym opiekuństwem nad zabytkami, szlakiem turystycznym, bacówką w górach, powiązaniem z przedszkolem itd. Ważne jest jednak to, by spróbować zapisać cele, którym drużyna będzie służyć. Oczywiście nie jest to jedyny i na pewno nie najlepszy sposób na uniknięcie tego, co dręczy wiele drużyn, tzn. kłopotów z uświadomieniem sobie "po co jesteśmy". W tym rozdziale powinno znaleźć, się również miejsce na określenie terenu działania drużyny, określenie czy jest to drużyna środowiskowa, czy jej terenem działania jest szkoła, a może kilka szkół. Kilka znajomych drużyn miało np. kłopoty z "korespondencyjnymi" członkami, którzy mieszkają w innym, nieraz odległym mieście i nagle pojawił się problem ich pracy w drużynie, który rozwiązano jednoznacznie dopiero w momencie ograniczenia terenu działania drużyny.

3. SYSTEM PRACY DRUŻYNY

Nie chodzi tu jedynie o próbę zadania sobie pytania, jak dzieli się drużyna: na zastępy, patrole, czy zespoły badań. Myślę, że bardziej potrzebny jest tu zapis, jak drużyna organizuje się do działania, kto zatwierdza propozycje zadań, kto je wykonuje, kto rozlicza z realizacji. Niezbędnym też jest zapis, jakim sposobem realizujecie stopnie. Oto na przykład zdobywanie stopni w jednej z drużyn wygląda tak: organizowanie mikrokursów (zaliczanych organizującym) jako sposób na zdobycie niezbędnej wiedzy, zadania drużyny obliczone na realizację poszczególnych wymagań, zlecone zadania indywidualne, próba końcowa, ocena indywidualnych osiągnięć i zaangażowania. Nie byłoby również złe, by w Konstytucji znalazł się zapis o metodzie zdobywania sprawności, być może w powiązaniu ze stopniami.

4. WŁADZE DRUŻYNY, FUNKCYJNI

Punkt o tyle ważny, iż wart uregulowania jednoznacznego w każdej drużynie, a w starszoharcerskiej w szczególności. Warto po prostu wiedzieć, co należy do zbiórki konstytucyjnej, co do Rady Drużyny, co może przyboczny. W wielu drużynach funkcjonują najróżniejsze Rady Plakietki, zastępy zastępowych, Kręgi Ognia, Komisje Prób. Prócz podstawowych funkcyjnych są również podzastępowi, kwatermistrze, strażnicy praw, kronikarze itd. Wiem, że jednoznaczne regulowanie tych spraw tylko pomoże drużynowemu i drużynie w konstytucji powinien znaleźć, się również zakres kompetencji i przydział zadań dla każdego członka i funkcyjnego drużyny.

5. ZASADY ROZLICZANIA Z PRACY

W praktyce okazuje się to ogromnie potrzebne, bowiem wychowawcze oddziaływanie na siebie w drużynie polega również na rzetelnym rozliczaniu z pracy. Być może, że tak jak w kilku już drużynach, także i w Twojej powinieneś wprowadzić zasadę rozliczania służby harcerskiej. Kiedy wykształci się już w drużynie tzw. czołówka, nie uniknie się w pewnym momencie dość radykalnego podejścia do tych, którzy mniej zasadniczo podchodzą do swojej pracy w drużynie i wtedy zaczną się również naciski na rozliczanie nieobecności, sposoby ich usprawiedliwiania itd.

6. SYSTEM NAGRóD i KAR W DRUŻYNIE

W wielu drużynach jest to nadal słaby punkt. Przede wszystkim, czy w waszej drużynie jest to akurat potrzebne, ważne? Być może nie i wówczas lepiej czekać do momentu, kiedy ta potrzeba stanie się autentyczna. Jeśli jednak się pojawia - należy, bezwzględnie pamiętać o elementach integralnie związanych z drużyną, takich, które dla jej członków mają znaczenie. Inaczej się przyjmie karę upomnienia czy nagany, inaczej tę samą karę w połączeniu np. z czasowym odebraniem plakietki drużyny czy odsunięciem od reprezentowania drużyny. Nie potraktujcie tych słów jak namawiania do wyciągania konsekwencji z każdej nawet drobnej sprawy. Wiem jednak, że harcerze powinni mięć świadomość tak nagrody, jak i kary. Zapewne potrzebny jest również zapis, w czyjej kompetencji znajdują się poszczególne kary i nagrody.

7. ZASADY PRZYJMOWANIA DO DRUŻYNY

Prawie każda drużyna starszoharcerska w oparciu o próbę harcerza starszego zdecydowała już dziś o zakresie wymagań, które harcerz powinien wypełnić. zrealizować w trakcie okresu próbnego. Są również drużyny które mają określony sposób wprowadzania do składu nowych zastępów a nawet ograniczenia ilościowe, zrodzone z obawy przed nadmiernym przerostem drużyny itp.

8. ZASADY OPUSZCZANIA DRUŻYNY

Po kilkuletniej działalności jawi się problem odchodzących z drużyny, Jedni z nich utrzymują ciągle żywe kontakty, inni luźniejsze. Jest również problem podejmujących pracę z drużynami młodszoharcerskimi i zuchowymi. Z nimi wszystkimi każda drużyna myśląca poważnie o swoim istnieniu chciałaby utrzymywać jakieś związki korzystać z doświadczenia i umiejętności. Stąd pewne pomysły honorowego członkostwa; stopni, nieformalnej przynależności do drużyny, obrzędów pożegnalnych, uprawnień tych, którzy odeszli wnosząc przedtem wiele do budowania drużyny.

9. REGULAMIN PLAKIETKI DRUŻYNY

Najczęściej przyznaje się ją po odbyciu okresu próbnego. W drużynach wygląda to różnie. Warte jednak podkreślenia jest to, że zadania związane z jej zdobywaniem (najczęściej w powiązaniu z okresem próbnym), realizowane są przykładnie, bez komplikacji, a nawet gorliwie. Różnie też wyglądają owe plakietki od strony graficznej, najczęściej są jednak robione własnoręcznie z dużą dbałością. W wielu drużynach po każdym roku służby na plakietce drużyny coś przybywa, zmienia się itd. To wszystko tworzy pewien system motywacyjny. W wielu drużynach funkcjonują również regulaminy szczegółowe plakietki karające w przypadku jej zagubienia, zapomnienia, itp., wskazujące miejsca noszenia plakietki, zasady zamiany na honorową plakietkę lub jej zmiany w przypadku zniszczeń. Najczęściej po odejściu z drużyny traci się prawo do noszenia plakietki.

10. SKŁADKI DRUŻYNY, SPOSOBY ZAROBKOWANIA

Myślę, że pożyteczne jest, aby wśród różnych zadań członek drużyny miał również zapisany obowiązek współtworzenia budżetu drużyny. W części drużyn rozwiązuje się to w ten sposób, że drużyna stwarza takie możliwości zarobkowania, a jej członek korzystając z tej możliwości zalicza zadanie. Można to też rozwiązać na zasadzie "kontyngentu" dostarczającego pracę przez zastępy. Nie należy upowszechniać natomiast zawyżania składek indywidualnych lub tzw. złotówek za spóźnienie.

Oczywiście nie są to wszystkie pomysły. Zresztą jedne mają szansę na upowszechnienie w zależności od specyfiki, tradycji czy specjalności drużyny, inne - nie. Nic dotychczas nie napisałem różnych ważnych akcesoriach drużyny takich jak: proporce, totemy, buńczaki, które odgrywają nieraz pierwszoplanową rolę. W niektórych konstytucjach umieszcza się również wymagania stopni zdobywanych w drużynie (np.: z elementami własnych wymagań) i własne sprawności. W kilku konstytucjach widziałem również punkt pt. mundur drużyny i prócz ogólnego opisu były tam i elementy obowiązujące tylko tę drużynę, bo np. podzastępowy na szarym sznurze wiąże nie normalny węzeł ale beczkę. Zapisane są również akcesoria mundurowe, które powinien posiadać członek drużyny. Oczywiście można zakrzyknąć, że to bzdury i drobnostki. Faktem jest jednak, że wielu drużynom brakuje tego drobnego "makijażu". Nie wiem, czy przekonałem was do potrzeby tworzenia takich zapisów, może nazwa również nie jest najlepsza - sam zamysł nawet jest jednak wart przynajmniej gruntownego przemyślenia.

hm. Bogumił Zych Z ARCHIWUM "NA TROPIE"

Artykuł ukazał się po raz pierwszy w "Drużynie - Na Tropie" nr 1/17 - styczeń 1984

Dodaj do: